You are here: Home > Polska w Europie > Pozaprzyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa

Pozaprzyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa

Około 15 min ludności Polski to ludność wiejska. Stanowi ona 38,2% ogółu mieszkańców kraju i obejmuje nie tylko rolników.

Do cech charakteryzujących ludność rolniczą należą:

-    większa niż w mieście ilość ludzi starych (w mieście 11,8%, na wsi 15%);

-    liczniejsze rodziny;

-    duża defeminizacja w grupie matrymonialnej (100 mężczyzn/88 kobiet na wsi, przy 100/101 w mieście), niedobór kobiet w wieku do lat 30;

-    przewaga osób z wykształceniem podstawowym (70%).

Najmniejszy odsetek ludności rolniczej mają regiony: katowicki, łódzki, warszawski, największy – łomżyński.

Rolnicze użytkowanie ziemi wiąże się z ilością gruntów ornych. Zajmują one ponad 46% obszaru Polski. Większy procent gruntów ornych posiadają w Europie Dania i Węgry. Natomiast jedynie 2% powierzchni zajmują grunty orne w Norwegii.

Najmniej gruntów ornych mają w Polsce województwa górskie, zaś najwięcej mają ich województwa centralne.

Sady zajmują w Polsce około 1% powierzchni, łąki i pastwiska około 13%, lasy – ponad 28%. Pozostałe – około 11% powierzchni stanowią nieużytki w sensie rolniczym (zabudowania, sieć komunikacyjna, wody wewnętrzne, skały itp.).

Powierzchnia użytków rolnych (grunty orne, sady, łąki i pastwiska) przypadająca na 1 mieszkańca zmniejszyła się w Polsce z 0,8 ha w roku 1950 do około 0,5 ha w 1995 (tyle co we Francji). W innych krajach Europy sprawa przedstawia się następująco: Rosja – 1,4 ha, Hiszpania – 0,8 ha, Czechy – 0,4 ha, Wielka Brytania – 0,3 ha, Niemcy – 0,2 ha, Holandia -0,1 ha.

Powierzchnia użytków rolnych systematycznie maleje na skutek ekspansji przestrzennej miast, zalesiania słabych gleb, rozwoju sieci komunikacyjnej.

Przez strukturę agrarną rozumiemy stosunki własnościowe na wsi oraz wielkość gospodarstw.

Gospodarstwa indywidualne zajmują około 80% powierzchni zasiewów (1996r.).

W latach 90. powołano nową instytucję – Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa, której zadaniem jest prowadzenie w imieniu państwa interwencyjnej polityki rolnej (np. skup lub import produktów rolnych, gromadzenie rezerw rolniczych). Agencja przejęła ziemię po zlikwidowanych PGR-ach.

Najwięcej – ponad 95% – indywidualnych gospodarstw rolnych znajduje się w środkowej, wschodniej i południowej Polsce. Najmniej – w Polsce północno-zachodniej i zachodniej, czyli na ziemiach odzyskanych przez Polskę po II wojnie światowej. Tam też jest największy procent gospodarstw państwowych. W dawnym województwie szczecińskim i koszalińskim wynosił on około 50%.

Gospodarowanie ziemią w Polsce jest w dużym stopniu ekstensywne. Małe gospodarstwa nie wykorzystują w pełni postępu technicznego, biologicznego i organizacyjnego.

Za gospodarstwo rolne uważany jest w Polsce – będący w użytkowaniu rolnym – obszar o powierzchni większej niż 0,5 ha. Struktura obszarowa (•wielkościowa) gospodarstw rolnych informuje o ich dużym rozdrobnieniu. To natomiast znacznie utrudnia prace nad mechanizacją rolnictwa, utrudnia ekonomiczne wykorzystanie sprzętu zmechanizowanego oraz innych udogodnień technicznych. Nie pozwala także na pełniejsze stosowanie osiągnięć biologii oraz wydajną organizację pracy.

Przeciętna wielkość gospodarstwa indywidualnego w Polsce wynosi – 7,6 ha, w tym użytków rolnych 6,7 ha. Jednak aż 55% – ponad 2 min -gospodarstw stanowią gospodarstwa małe, liczące do 5 ha powierzchni użytków rolnych, natomiast niewiele ponad 8% zajmują gospodarstwa indywidualne liczące powyżej 15 ha. Należy dodać, że najmniejsze gospodarstwa spotykamy w pobliżu wielkich miast i na Podkarpaciu. Osobnym zjawiskiem są tu, występujące zwłaszcza w Polsce północnej i północno-wschodniej, duże gospodarstwa państwowe.

Przeciętne gospodarstwo w Polsce jest mniejsze niż odpowiednie gospodarstwo zachodnioeuropejskie, np. 10 razy mniejsze od gospodarstwa w Wielkiej Brytanii i 5 razy mniejsze od gospodarstwa we Francji i Danii.

Wyposażenie techniczne. Przez wyposażenie techniczne należy rozumieć liczbę maszyn rolniczych przypadających na 100 ha. W Polsce liczba ta wynosiła w 1995 roku 7,4, w tym: w gospodarstwach państwowych – 2,3; spółdzielczych – 4,2; indywidualnych – 8,3.

Nawożenie mineralne ma duże znaczenie w intensyfikacji produkcji rolnej. Ilość nawozów stosowanych w polskim rolnictwie systematycznie rosła aż do roku 1989 (182,1 kg/ha). Po wprowadzeniu mechanizmów rynkowych do naszej gospodarki, ceny nawozów sztucznych wzrosły, a ich zużycie wyraźnie zmalało. W 1995 roku rolnik polski wysiewał na 1 ha 79,7 kg, holenderski 260 kg/ha, niemiecki i francuski po 150 kg/ha, norweski 200 kg/ha, rosyjski 20 kg/ha, ukraiński 30 kg/ha nawozów.

Polska produkuje nawozy azotowe, fosforowe i potasowe, zużywając najwięcej nawozów azotowych.

Zaopatrzenie rolnictwa w wodę bieżącą wynosi około 80%. Tylko około 7% rolniczych gospodarstw w Polsce jest skanalizowanych, najmniej w Polsce północnej i środkowo-wschodniej. Z wodociągów korzysta około 48% gospodarstw rolnych. Stwierdzono, że około 30% gruntów ornych wymaga melioracji (drenowanie pól, nawadnianie, prace zapobiegające erozji gleby, nawożenie szlamem wapiennym, torfem, piaskiem, a także wprowadzanie zalesień, utrwalanie wydm leżących w sąsiedztwie gruntów ornych).

Oprócz czynników naturalnych poziom gospodarki rolnej w Polsce kształtują czynniki pozaprzyrodnicze, do których należą: użytkowanie ziemi, stosunki własnościowe na wsi, wielkość gospodarstw rolnych, wyposażenie techniczne, nawożenie, zaopatrzenie rolnictwa w wodę. Decydujące znaczenie ma tu jednak sam rolnik – jego wykształcenie, wiek, zdrowie, umiejętność bezpiecznego gospodarowania i zamożność.

Comments are closed.